Czop woskowinowy – co to takiego?

dr n. med. Norbert Górski MD, PhD
specjalista otorynolaryngologii

Woskowina z łac. cerumen, żółtawa, woskowata substancja wydzielana w przewodzie słuchowym zewnętrznym człowieka i wielu innych ssaków. Odgrywa znaczącą rolę w oczyszczaniu i nawilżaniu przewodu słuchowego zewnętrznego oraz zapewnia ochronę przed niektórymi bakteriami, grzybami i owadami. Jest mieszaniną lepkiej wydzieliny gruczołów łojowych i mniej lepkiej ze zmodyfikowanych apokrynowych gruczołów potowych. Głównymi składnikami są końcowe produkty szlaku mewalonianowego: skwalen, lanosterol i cholesterol. W normalnych warunkach woskowina jest usuwana z przewodu słuchowego zewnętrznego dzięki mechanizmowi samooczyszczania wspomaganemu ruchami żuchwy. Oczyszczanie przewodu słuchowego jest wynikiem migracji nabłonka (jak taśmociąg) i jest wspomagane ruchami żuchwy.

Komórki powstałe w centrum błony bębenkowej (łac. umbo – wypukłość) migrują w tempie równym rośnięciu paznokci na zewnątrz do ścian przewodu słuchowego i przyspieszają w kierunku ujścia przewodu. Razem z woskowiną transportowane są zanieczyszczenia, jakie gromadzą się w przewodzie. Ruchy żuchwy przemieszczają zanieczyszczenia przylegające do ścian, zwiększając prawdopodobieństwo wypadnięcia zanieczyszczeń. Czasami mechanizm ten zawodzi, a nagromadzenie woskowiny może prowadzić do pojawienia się objawów, takich jak ból, świąd, szum uszny lub upośledzenie słuchu. Należy pamiętać, że woskowina nie zawsze wymaga usunięcia przez laryngologa. Jest kilka metod, które mogą nas wspomóc by usunąć nadmiar woskowiny. Ważne jest by robić to w sposób umiejętny i przy pomocy specyfików do tego przeznaczonych. Nigdy nie usuwaj woskowiny za pomocą patyczków do uszu. Jest to bardzo niebezpieczne i takie postępowanie może doprowadzić do przetransportowania czopa woskowinowego głębiej aparatu słuchowego i tylko utrudnić jej wydostanie. Ponadto twardy czop woskowiny czy sam patyczek może doprowadzić do perforacji błony bębenkowej. Konsekwencją tego może być przejściowe zaburzenia słuchu poprzedzony silnym bólem podczas uszkodzenia błony bębenkowej.

Co predysponuje do zalegania nadmiaru woskowiny?
  • Brak prawidłowej higieny
  • Używanie patyczków usznych
  • Wiek (osoby starsze szczególnie jeśli noszą aparaty słuchowe, dzieci szczególnie małe)
Jakie są sposoby usuwania woskowiny?

W zależności od konsystencji, ilości a także lokalizacji woskowiny stosuje się różne metody do usuwania jej nadmiaru. Czop woskowinowy w przewodzie słuchowym zewnętrznym jest bardzo częstym problemem dotyczącym dzieci i dorosłych. W przypadku konieczności usunięcia woskowiny zatykającej przewód słuchowy stosuje się środki rozpuszczające i rozmiękczające woskowinę w postaci kropli czy sprayu, płukanie ucha wodą, usuwanie haczykiem usznym lub kleszczykami, aspirację pod kontrolą wzroku lub z użyciem mikroskopu operacyjnego. Szczególnie wygodne dla pacjenta są środki w postaci sprayu, które ułatwiają zaaspirowanie substancji do ucha, tak, aby większość czopa woskowinowego miała kontakt ze składnikami sprayu. Spray szybko rozpuszcza poszczególne warstwy woskowiny, co umożliwia przenikanie do wnętrza czopu i rozpuszczenie go w całości. W niektórych sytuacjach konieczne jest usunięcie woskowiny w gabinecie laryngologa. Konieczne jest to zazwyczaj wtedy, kiedy czop ma zbitą, twardą konsystencję. Laryngolog może posłużyć się narzędziem- haczykiem lub kleszczykami usznymi, dzięki, któremu będzie oczyszczał przewód słuchowy. Inną dość powszechną metodą jest płukanie ucha, lekko ciepłą wodą pod niewielkim ciśnieniem. Jest to bardzo skuteczna metoda, która umożliwia na bardzo dokładne usunięcie woskowiny, a pacjent bardzo szybko odczuwa ulgę. Czop woskowinowy może być usunięty za pomocą ssaka, którego zadaniem jest zasysanie zalegającej woskowiny. Wówczas lekarz przy użyciu wziernika usznego, wkłada do przewodu słuchowego bardzo cienki ssak, który aspiruje woskowinę. Wszystko odbywa się pod kontrolą wzroku. Należy pamiętać, że wybór metody uzależniony jest rodzaju czopu, budowy aparatu słuchowego oraz dolegliwości towarzyszących.

Jakie preparaty są najskuteczniejsze?

Z zasad chemii wynika, że „podobne rozpuszcza się w podobnym”, dlatego też bardzo skuteczne są preparaty oparte na olejach. Ponieważ duża część woskowiny to tłuszcze, zatem płynne oleje mogą posłużyć poniekąd, jako rozpuszczalnik dla czopa woskowinowego. Jednym z polecanych preparatów jest ‘Fonix higiena uszu’. Preparat ten ma w swoim składzie olej mineralny, który jest składnikiem naturalnym. Łatwa aplikacja spray ‘u umożliwia proste wprowadzenie substancji do przewodu słuchowego.

Kiedy zgłosić się do laryngologa?

W przypadkach, kiedy woskowina powoduje zaburzenia słuchu, ból lub świąd wymaga to konsultacji laryngologicznej. Należy pamiętać, że nie powinno używać się patyczków kosmetycznych do usuwania woskowiny. Grozi to przemieszczeniem woskowiny w głąb przewodu słuchowego a nawet perforację błony bębenkowej.

Jeżeli zawiodły dostępne bez recepty preparaty do usuwania woskowiny należy zgłosić się do lekarza laryngologa.

Piśmiennictwo:

  1. Ear wax management, Abdomen 2015;44(10):731–734.
  2. P.S. Roland, T.L. Smith, S.R. Schwartz, Cerumen practice guideline: Cerumen impaction, Otolaryngology-Head and Neck Surgery 2008;139:S1–S21.
  3. G. Olajide Toye, Cerumen impaction: Challenges and management profile in a rural health facility, Niger Med J. 2015; 56(6): 390–393.
  4. P.B. Bull, Wykłady z otorynolaryngologii, Via Medica 1999.
  5. W. Bienias, M. Noweta, K. Tabara, A. Szewczyk, J. Krzysiek, A. Kaszuba, Aktualności w dermatologii pediatrycznej, Przegląd Pediatryczny 1/2016.

Przeczytaj także: