Jak dbać o codzienną higienę uszu u dzieci?

Dr n. med Magdalena Andrasik pediatra

Aby zrozumieć, jak we właściwy sposób zapewnić codzienną higienę uszu, należy najpierw poznać ich budowę. Otóż ucho zewnętrzne składa się z małżowiny usznej i przewodu słuchowego zewnętrznego. Od ucha środkowego oddziela je błona bębenkowa. Przewód słuchowy zewnętrzny ma około 3 cm długości. Składa się z wewnętrznej części kostnej i zewnętrznej chrzęstnej. U osoby dorosłej przewód zazwyczaj jest mniej lub bardziej wygięty w kształt litery „S”. Dodatkowo w części środkowej przewód słuchowy zewnętrzny ulega przewężeniu. To właśnie te subtelne różnice w szerokości i sposobie przebiegu przewodu słuchowego zewnętrznego mają wpływ na sprawność oczyszczania ucha z woskowiny. Im jest on węższy, tym trudniej wypłynąć woskowinie. Kształt przebiegu również ma związek z zaleganiem woskowiny: im bardziej kręty przebieg (jako zmienność osobnicza), tym częstsze jej zaleganie.

Czyszczenie uszu dziecka

Częste czyszczenie zdrowego ucha z woskowiny dzięki mechanizmowi migracji nie jest konieczne. Gdy woskowina gromadzi się na małżowinie usznej, można ją delikatnie usunąć płatkiem kosmetycznym lub wacikiem. Nie powinniśmy jednak samodzielnie oczyszczać światła przewodu słuchowego zewnętrznego, gdyż możemy skaleczyć przewód bądź też miękka końcówka patyczka kosmetycznego może utknąć w przewodzie słuchowym. Może to skutkować nawracającym zapaleniem przewodu słuchowego zewnętrznego, a nawet przejść w zapalenie ucha środkowego z ewentualnymi powikłaniami w postaci zapalenia opon mózgowo-rdzeniowch. Pozostawiona końcówka może też działać drażniąco i powodować nadprodukcję woskowiny i jej nadmierne zaleganie. Dodatkowo patyczek kosmetyczny pozbawiony miękkiej części może uszkodzić błonę bębenkową i spowodować jej perforację.

Ucho możemy czyścić palcem wskazującym, ale możemy to zrobić tylko tak głęboko, jak pozwala nam na to wejście do przewodu słuchowego zewnętrznego. Nasza interwencja jest na tyle bezpieczna, na ile widzimy, co czyścimy.
Czyszczenie ucha u dziecka

Sprawdzonym sposobem zapobiegania zaleganiu woskowiny jest codzienne mycie uszu lub stosowanie specjalnych naturalnych produktów w postaci sprayów, dostępnych m.in. w aptekach. Mimo że wszyscy mniej więcej wiemy, jak higiena uszu powinna się odbywać, warto przypomnieć podstawowe zasady. Uszy powinniśmy myć codziennie, w spokojnych warunkach, bez pośpiechu, najlepiej w trakcie wieczornej toalety. Używajmy wody i ewentualnie szamponu/mydła dla dzieci. Nadmiar wody i środków czystości wypłynie sam, zatem na siłę nie osuszajmy uszu. Warto pamiętać, by nie czyścić uszu zbyt często, gdyż to również może przyczynić się do nadprodukcji woskowiny.

W przypadku czyszczenia uszu dzieci produktami dostępnymi w aptece zawsze należy stosować się do informacji zawartych w ulotce.

Bilans okresowy
W czasie okresowych
bilansów dokonywanych
przez lekarza pediatrę
warto poprosić o
otoskopową ocenę uszu,
jeśli mamy wątpliwości co
do ewentualnego zalegania
woskowiny.

Gdy uszy naszego dziecka nie oczyszczają się w pełni same, zalegająca woskowina zazwyczaj tworzy suchawe, zbite twory. Aby usprawnić jej usuwanie, możemy zastosować krople/spray, które powodują upłynnienie woskowiny. Musimy mieć jednak pewność, że nie było potencjalnego urazu błony bębenkowej. Przed zastosowaniem jakichkolwiek środków należy skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu, który dokona otoskopowej oceny przewodu słuchowego zewnętrznego i błony bębenkowej (czy nie ma ewentualnej perforacji, stanu zapalnego).

W przypadku zamknięcia światła przewodu słuchowego zewnętrznego i powstania czopu woskowinowego wypłukuje się go wodą (po uprzednim wykluczeniu perforacji błony bębenkowej) w gabinecie specjalisty laryngologa. Jeśli nie można go wypłukać, lekarz usuwa czop za pomocą tępego haczyka.

Piśmiennictwo:

  1. Anatomia kliniczna głowy i szyi, red. R. Aleksandrowicz, B. Ciszek, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
  2. A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka, t. V, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
  3. Ear wax management, Abdomen 2015;44(10):731–734.
  4. S. Peter, M.D. Roland, L. Timothy, M.D. Smith, R. Seth, M.D. Schwartz, Cerumen practice guideline: Cerumen impaction, Otolaryngology-Head and Neck Surgery 2008;139:S1–S21.
  5. M. Zalesska-Kręcicka, T. Kręcicki, Zarys otolaryngologii, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1998.

Przeczytaj także: