Ból ucha u dziecka bez gorączki

lek. Robert Morawskilaryngolog

Ból ucha bez gorączki jest jedną z częstych przyczyn szukania pomocy u lekarza.

Bolące ucho u dziecka bez gorączki - jaki może być powód?

Objaw ten może być związany z ostrym stanem zapalnym, toczącym się w uchu zewnętrznym lub środkowym – w tych przypadkach bólowi mogą towarzyszyć również pogorszenie słuchu, wyciek z ucha, a u małych dzieci płacz i pocieranie chorego ucha. Ból ucha u dziecka bez gorączki nierzadko nasila się i wybudza dziecko w nocy. Jeśli mamy do czynienia z zapaleniem ucha zewnętrznego, charakterystyczne mogą być: nasilenie się bólu przy ucisku na skrawek małżowiny usznej, do czego dochodzi w związku z obrzękiem przewodu słuchowego zewnętrznego, świąd, nasilanie się bólu przy żuciu oraz promieniowanie bólu do szczęki i żuchwy mogące imitować ból zęba. Można zauważyć zwiększoną częstość występowania bólu ucha bez gorączki u dziecka w miesiącach letnich.

Ból ucha bez gorączki u dziecka - co oznacza?

Pojawienie się takiego objawu może świadczyć o wielu patologiach. Dwie występujące najczęściej to zapalenie ucha zewnętrznego i ucha środkowego. Ból ucha bez gorączki występuje najczęściej, ale czasami towarzyszy mu gorączka, pojawiająca się wraz z czasem trwania i nasileniem objawów.

Ostre zapalenie ucha zewnętrznego (OZUZ) ma głównie etiologię bakteryjną, natomiast ostre zapalenie ucha środkowego – wirusową. Do najczęstszych bakterii wywołujących OZUZ zalicza się Pseudomonas aeruginosa oraz Staphylococcus aureus. Czynnikami ryzyka wystąpienia ostrego zapalenia ucha zewnętrznego mogą być: wilgoć, wysokie temperatury, mechaniczne usuwanie woskowiny, wkładanie do ucha ciał obcych (np. patyczki kosmetyczne, zatyczki do uszu), choroby dermatologicne (np. łuszczyca, egzema, łojotokowe zapalenie skóry).
Terapia zapalenia ucha zewnętrznego polega na stosowaniu miejscowo działających antybiotyków w połączeniu z glikokortykosteroidem lub bez, oraz doustnych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (np. ibuprofenu lub paracetamolu). Leki stosowane miejscowo w przypadku bolącego ucha bez gorączki działają skuteczniej, ponieważ osiągają wyższe stężenia (100–1000 razy) w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Aczkolwiek w początkowym okresie objawów, gdy ból ucha nie jest nasilony, można zastosować preparaty ogólnodostępne bez recepty, które zawierają przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie działające olejki roślinne lub preparaty zakwaszające środowisko przewodu słuchowego zewnętrznego.

W przypadku zapalenia ucha środkowego patologia najczęściej ma związek z zaburzeniami drożności trąbki słuchowej, która u dzieci ma przebieg bardziej poziomy i jest szersza, co w przypadku przeziębienia czy infekcji górnych dróg oddechowych ułatwia przenikanie patogenów do ucha środkowego. Takie przeziębienie może doprowadzić do stanu zapalnego i obrzęku trąbki Eustachiusza, zwanej też trąbką słuchową, co powoduje dysfunkcję jej nabłonka urzęsionego, zmiany ciśnień w uchu środkowym, utrudnioną wentylację ucha i w efekcie stan zapalny. Objawia się to bólem ucha, ale niekoniecznie w pierwszym okresie musi powodować gorączkę. Wśród objawów, które możemy zaobserwować w badaniu przedmiotowym, charakterystyczne jest zaczerwienienie błony bębenkowej. Z uwagi na fakt, że ucho zewnętrzne jest oddzielone od środkowego błoną bębenkową, terapia bólu ucha, spowodowanego zapaleniem ucha środkowego, przy użyciu kropli stosowanych do ucha zewnętrznego będzie nieskuteczna, a wyleczenie będzie miało związek z samowyleczeniem, które w tym przypadku wcale nie jest takie rzadkie. W przypadku zapalenia ucha środkowego w pierwszym okresie choroby można zastosować tzw. zasadę czujnego wyczekiwania i wstępnie zastosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Jeśli objawy nie zmniejszają się w ciągu 24–48 godzin, należy zastosować antybiotyk. Samo leczenie antybiotykiem w przypadku takiej przyczyny bólu ucha bez gorączki nie jest wystarczające. Należy zastosować także leczenie wspomagające, czyli preparaty obkurczające błonę śluzową nosa. Jednak nie powinno się ich stosować u małych dzieci. W przypadku starszych dzieci i dorosłych można również zastosować steroidy donosowe. Można też rozważyć podanie leków rozrzedzających wydzielinę lub leków przeciwalergicznych.

Należy też pamiętać o innych przyczynach, które mogą powodować uczucie bolącego ucha u dziecka bez gorączki, niewynikające z jego stanu zapalnego. Do takich przyczyn można zaliczyć: zapalenie migdałków podniebiennych, ból zęba, dysfunkcję stawów skroniowo-żuchwowych. W każdym z tych przypadków trzeba zastosować inne leczenie. Jeśli mamy do czynienia z zapaleniem migdałków podniebiennych, objaw w postaci bólu gardła od razu może wskazywać na rozpoznanie, a ból ucha jest objawem towarzyszącym. Leczenie z reguły jest objawowe, gdyż większość infekcji gardła spowodowana jest przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Wskazania do antybiotykoterapii istnieją w mniejszym odsetku przypadków. Ból zęba, w szczególności znajdującego się w szczęce, może promieniować do ucha i w pierwszej chwili sugerować, że to narząd słuchu jest tym, który choruje. W tych przypadkach potrzebna jest konsultacja ze stomatologiem. Pacjenci z dysfunkcją stawów skroniowo-żuchwowych często trafiają do laryngologów z uwagi na fakt, że nierzadkim objawem tego schorzenia jest ból ucha bez gorączki. To patologia o bardzo złożonym charakterze, spowodowana np. stresem, urazem lub wadą ortognatyczną, a leczenie niejednokrotnie jest skomplikowane. W tym ostatnim przypadku leży po stronie stomatologów i chirurgów szczękowo-twarzowych.

Ból ucha bez gorączki u dorosłych

Czy ból ucha dotyczy tak samo dzieci, jak i dorosłych? Przyczyny są podobne, jednak u dorosłych należy dodać nowotwory ucha i migdałka podniebiennego, które mogą spowodować pojawienie się bólu ucha bez gorączki u dorosłych, a których leczenie odbiega od leczenia typowych przyczyn bólu ucha.
W przypadku chorób, które wywołują ból ucha bez gorączki, a na które możemy mieć wpływ (czyli zapalenie ucha zewnętrznego), najważniejszą kwestią jest wyeliminowanie czynnika, który przyczynia się do jego powstawania. Jest nim czyszczenie uszu patyczkami kosmetycznymi, które nie tylko uszkadzają skórę przewodu słuchowego, ale także powodują upychanie w nim woskowiny. Dużo łatwiejszą metodą jest regularne stosowanie środków na bazie olejków naturalnych, które nie podrażniają skóry przewodu słuchowego zewnętrznego, a w naturalny sposób ułatwiają ewakuację woskowiny z ucha zewnętrznego.

Piśmiennictwo:

  1. M. Nussinovitch A. Rimon, B. Volovitz, E. Raveh, D. Prais, J. Amir „Cotton-tip applicators as a leading cause of otitis externa „ Int J Ped Oto 2008, 433-435
  2. E. Hassmann-Poznańska, D. Dzierżanowska, M. Poznańska „Ostre rozlane zapalenie ucha zewnętrznego” zalecenia PTOChGiSz
  3. E. Hassmann- Poznańska „ Ostre zapalenie ucha środkowego” Medycyna Praktyczna 2012
  4. L. Boder, V.J. Miller „Temporomandibular joint dysfunction in children: evaluation of treatment” Int J Ped Oto. 1998 vol.44(2): 133-137
  5. Otorynolaryngologia kliniczna pod red. K. Niemczyk wyd. Medipage 2014

Przeczytaj także: