Ból ucha – skąd może pochodzić?

Dr n. med Norbert Górski laryngolog

Ból ucha może mieć różne pochodzenie. Pacjent może zgłosić się do lekarza zarówno z poważnym zapaleniem ucha środkowego, jak również niegroźnym stanem obejmującym ucho zewnętrzne. Niemniej każda z tych sytuacji bywa niekomfortowa dla pacjenta, utrudnia funkcjonowanie i pogarsza samopoczucie.

Mechanizmy powodujące ból ucha mogą obejmować:

  • zmiany zapalne lub urazowe ucha zewnętrznego (bogate unerwienie czuciowe okostnej kanału słuchowego zewnętrznego i skóry),
  • choroby ucha środkowego – zwiększenie (np. w wyniku nagromadzenia wysięku w ostrym zapaleniu ucha środkowego [OZUŚ]) lub znaczne zmniejszenie (np. w dysfunkcji trąbki słuchowej) ciśnienia w jamie bębenkowej,
  • ból rzutowany odniesiony – wynik wspólnego unerwienia ucha oraz innych struktur głowy i szyi przez włókna czuciowe tych samych nerwów.

Ból ucha związany z lokalizacją w uchu zewnętrznym (w skład którego wchodzi małżowina uszna, przewód słuchowy zewnętrzny oraz zewnętrzna strona błony bębenkowej) może być spowodowany stanem zapalnym, który najczęściej ma podłoże bakteryjne lub wirusowe. Do rzadszych przyczyn należą czyrak przewodu słuchowego zewnętrznego, róża małżowiny usznej, półpasiec uszny, wyprysk alergiczny lub kontaktowy wskutek reakcji alergicznej na dany alergen. Do laryngologa bardzo często zgłaszają się pacjenci, u których źródłem bólu jest zaczopowanie przewodu słuchowego zewnętrznego przez nadmiar woskowiny w przewodzie słuchowym. W takiej sytuacji ból najczęściej nie jest bardzo nasilony, ale uczucie zalegania woskowiny jest nieprzyjemne i powoduje znaczny dyskomfort. Co więcej, może być przyczyną przejściowego niedosłuchu, który ustępuje po usunięciu korka woskowinowego. Ból ucha zewnętrznego może być wywołany także urazem mechanicznym lub termicznym. Uszy z powodu bogatego ukrwienia są niezmiernie wrażliwe na niskie temperatury, które mogą doprowadzać do stanów odmrożenia.

Ból ucha może być spowodowany także stanami obejmującymi ucho środkowe, takimi jak:

  • zapalenie – ostre zapalenie ucha środkowego lub zaostrzenie przewlekłego zapalenia,
  • zapalenie wyrostka sutkowatego,
  • nowotwór zlokalizowany w jamie bębenkowej albo uciskający lub naciekający trąbkę słuchową,
  • zapalenie, nowotwór, uraz (uszkodzenie i perforacja błony bębenkowej), obejmujące samą trąbkę słuchową:
    • mechaniczny uraz błony bębenkowej (np. w wyniku użycia patyczków kosmetycznych do usuwania woskowiny)
    • uraz ciśnieniowy (np. podczas lotu samolotem, nurkowania),
    • uraz akustyczny (np. bardzo głośne słuchanie muzyki, koncert).

Często mamy do czynienia z tzw. otalgią wtórną, czyli bólem odniesionym. Najczęstszą jej przyczyną są choroby zębów:

  • zapalenie miazgi zębowej,
  • zapalenie kieszonek przyzębnych,
  • uraz, zapalenie lub uraz stawu skroniowo-żuchwowego.

Z bardziej odległych lokalizacji przyczyną bólu, definiowanego przez pacjenta jako ból ucha, mogą być zapalenie lub zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa szyjnego.

Często ból wywołuje też zapalenie struktur sąsiadujących z uchem. Należą do nich: ślinianki przyuszne, jama nosowa i gardło oraz zatoki przynosowe. Ból w okolicy ucha może mieć związek ze stanami zdecydowanie rzadszymi, ale wymagającymi szybkiej interwencji farmakologicznej, jak zapalenie tętnicy skroniowej. Często w przebiegu bakteryjnego lub wirusowego zapalenia gardła lub migdałków może występować ból ucha. Wyjątkową czujność powinny obudzić przewlekające się bóle w okolicach uszu, mogą być one bowiem sygnałem nowotworów złośliwych dna jamy ustnej, gardła dolnego, migdałka, krtani.

Przeczytaj także: